Tarihçe

-A +A

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ENSTİTÜSÜ TARİHÇESİ

TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) bünyesinde, 1990-1991 yıllarında, Enformasyon Teknolojileri Başkan Yardımcılığı altında, dünyadaki gelişmelere ve çalışmalara paralel olarak;

  • Yazılım Mühendisliği,
  • Yapay Zeka,
  • Bilgisayar Destekli Tasarım,
  • Robotik

bölümleri kurulmuştur. Bu bölümler, Uzaktan Algılama, Elektronik Sistemler ve Astronomi çalışma gruplarını içeren ve TÜBİTAK MAM bünyesinde bulunan Uzay Teknolojileri Bölümü ile birleştirilerek 1995 yılında yeniden yapılandırılmış, bilgi ve iletişim alanında uygulamalı araştırmalar ve projeler yapan Bilişim Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (BTAE) kurulmuştur.

İlk kurulduğunda yaklaşık 60 kişilik personeli bulunan BTAE’nin kurucu müdürlüğünü Prof. Dr. Fuat İnce yapmıştır. BTAE, bu tarihten başlayarak; kamu sektörü, özel sektör, üniversiteler ve araştırma enstitüleri ile eşgüdüm içinde büyük çaplı projelere imza atarak, çalışma alanında önemli bir birikim kazanmış ve paydaşlarına katkı sağlamıştır.

İlk dönemde, BTAE’nin bilimsel, teknik ve laboratuvar altyapısının gelişmesi aşağıdaki beş bölüm içinde ele alınarak sağlandı.

  • Yapay Zeka,
  • Görme ve İmge İşleme,
  • Robotik ve Otomasyon,
  • Bilişim Hizmetleri,
  • Uzay Teknolojileri

Zaman içerisinde bu bölümler birçok önemli çalışmaya ve projeye imza attı. Astronomi çalışmaları grubu 1999 yılında yeniden yapılanıp Türkiye-Ukrayna Ortak Araştırma Laboratuvarı ismini alarak TÜBİTAK MAM Malzeme ve Kimya Teknolojileri Enstitüsü’ne bağlandı.

Uzaktan Algılama Grubu 1999 Marmara Depreminden sonra uzaydan yeryüzünü gözlemleme çalışmalarının deprem çalışmalarına önemli katkısı olacağı öngörüsü ile BTAE’den ayrılarak 2000 yılında TÜBİTAK MAM Yer ve Deniz Bilimleri Araştırma Enstitüsü’ne katıldı.

BTAE, 2008 yılında proje geliştirme ve diğer süreçlerindeki hazırlıklarını ve uygulama örneklerini tamamlayarak sistem, yazılım ve donanım geliştirme faaliyetleri kapsamında CMMI-DEV Seviye 3 kalite olgunluk sertifikasını alan ilk kamu kurumu oldu.

2010 yılında gerçekleştirilen yapılanma ile UEKAE ve BTAE bir araya gelerek BİLGEM’i oluşturdu. Bu esnada BTAE ismi Bilişim Teknolojileri Enstitüsü (BTE) olarak değiştirildi. Halen BİLGEM şemsiyesindeki 5 Enstitüden birisi olan BTE, askeri ve sivil sektöre yönelik uygulamalı araştırma ve proje geliştirme faaliyetlerine günümüzde de tüm gücüyle devam etmektedir.

BTE’nin tarihsel gelişiminde önemli rol oynayan ve köşetaşı oluşturan projelerden bazıları aşağıda özetlenmiştir:
 

Türk Silahlı Kuvvetleri Komuta Kontrol ve Bilgi Sistemleri (KKBS) Projesi (1996-1998):

1996 yılında Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM) ile imzalan sözleşme kapsamında başlatılan Türk Silahlı Kuvvetleri Komuta Kontrol ve Bilgi Sistemleri Projesi, ATOS (ASELSAN, ODTÜ, STM ve TÜBİTAK MAM) Konsorsiyumu tarafından gerçekleştirildi. KKBS Projesinde BTE tarafı, TSK Müşterek Mesaj Kotarma Sistemi (MMKS) ve Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) iş paketlerinin sorumluluğunu üstlendi. Proje ve ekibi TÜBİTAK MAM Başarı Ödülüne layık görüldü.
 

Mayın Tespit Sitemleri (MTS) Projesi (1997-2000)

Ülke güvenliği için tehdit oluşturan unsurlardan biri olan mayınlara yönelik karşı tedbir oluşturmak amacıyla MSB ARGE ile imzalanan sözleşme kapsamında başlatıldı.

BTE’nin ilk yüksek bütçeli projesi olan MTS projesi kapsamında toprakta gömülü metal ve plastik mayınların tespit ve teşhisine yönelik araca takılı ve elde taşınabilir mayın tespit sistemlerinin mevcut durum analizi ile yapılabilirlik etütleri tamamlandı. Proje kapsamında:

  • Metal Dedektörü (EMI - Electromagnetic Induction),
  • Yere Nüfuz Eden Radar (GPR - Ground Penetrating Radar),
  • Kızılötesi Algılama (IR - InfraRed),
  • Akustik Sensör (AS - Acoustic Sensor)
  • Tomografik Görüntüleme (TI – Tomographic Imaging )

yöntemleri üzerinde çalışıldı; ticari hazır (COST) ve geliştirilen özgün ürünler kullanılarak iki prototip sistem geliştirilerek MSB ARGE’ye teslimatı yapıldı.

Test Uçuşu Ölçümlendirme Kabiliyetinin Kazanılması Uçuş Test Merkezi Kurulması Projesi(1998-2001):

1998 yılında MSB ARGE ile imzalan sözleşme kapsamında başlatılan Test Uçuşu Ölçümlendirme Kabiliyetinin Kazanılması Uçuş Test Merkezi Kurulması Projesi, TÜBİKAK MAM - STFA Savronik Konsorsiyumu tarafından gerçekleştirildi. Proje kapsamında TSK’nın envanterinde bulunan her türlü hava araçlarının uçuş test ihtiyacını karşılayan ülkemizin ilk uçuş test merkezi Eskişehir 1. Hava İkmal Bakım Merkezi Komutanlığı’nda kuruldu.

Merkezin açılışı 6 Haziran 2001 tarihinde dönemin Hv.K. Komutanı Org. Ergin Celasin tarafından yapıldı. Proje kapsamında Hv.K.K.lığı tarafından tahsis edilen bir F-4E uçağı üzerinde örnek uçuş test mühendisliği çalışması gerçekleştirilmiştir.

Çarpışmayı Önleyici Optik Lazer Radar Sistemi (ORACLES) Projesi (1999-2001)

Çarpışmayı Önleyici Optik Lazer Radar Sistemi (Radar Anti Collision Laser System, ORACLES); İtalya, Portekiz ve Türkiye Milli Savunma Bakanlıklarının desteklediği ve bu ülkelerin Savunma Sanayii ve Araştırma Merkezleri tarafından yürütülen uluslararası bir projedir. Projede Türkiye’den TÜBİTAK MAM ve ASELSAN görev almıştır. Proje kapsamında helikopter pilotlarına daha güvenli uçuş bölgesi sağlayacak bir engel tespit sistemi laboratuvar prototipi geliştirilmiştir.

Eğitim Amaçlı Uçak Üzeri Gömülü Benzetim Sistemi (WaSiF) Projesi (2000-2002)

Proje kapsamında savaş uçaklarını kullanan pilotların savaş koşullarına alışmaları ve gerçek uçak üzerinde sanal düşmanlar ile savaşarak tatbikatlar yapılmasını sağlayan WaSiF adı verilen bir uçan simülatör geliştirilmiştir. Bu uluslararası projeyi; Almanya, Hollanda, İtalya, Portekiz ve Türkiye Milli Savunma Bakanlıkları desteklemiştir.

Uzun Ufuk Araştırma Desteği Projesi (2001-2003)

Dz.K.K.lığı tarafından desteklenen Uzun Ufuk Araştırma Desteği Projesi kapsamında detaylı olarak HF Radar Fizibilite Analizi yapıldı ve deneysel bir Yüksek Frekans (HF) sistemini tasarımlayabilme yeteneğine ulaşıldı. Mikrodalga Radar konusunda yüksek duyarlıklı ve yüksek sadakat dereceli özgün bir benzetim yazılımı geliştirildi, radar tasarımı konusunda kritik yeteneğe ulaşıldı. Proje kapsamında ayrıca bir metre çözünürlükte uydu görüntülerinden gemileri tespit etme ve sınıflandırma yeteneğine sahip özgün bir görüntü işleme yazılımı geliştirildi. Proje sonucunda elde edilen yazılımlar Dz.K.K.lığı füzyon merkezindeki sisteme entegre edilerek  kullanılmaya başladı.

Uzun Ufuk Araştırma Desteği Projesindeki arge başarısı Dz.K.K.lığı nezninde TÜBİTAK’a olan güveni arttırarak daha ileriki yıllarda başlatılan bir çok projede (GENESİS, DATAS, RKA-YAZGEL, SARGAN, YDYFR Nüve Sistem) BTE için referans olmuştur.

Gemi Entegre Savaş İdare Sistemi (GENESİS) Projesi (2001-2004)

GENESİS Projesi Dz.K.K.lığı envanterinde bulunan G-Sınıfı fırkateynlerin savaş yönetim sistemi modernizasyonu ihtiyacını karşılamak için  Dz.K.K.lığı tarafından başlatılmıştır. Proje kapsamında aşağıdaki iş paketleri gerçekleştirildi:

  • Prototip Operatör Konsolu (OPKON), Komuta Kontrol Konsolu (3K) ve Sensör Entegrasyon Kabineti (SEK) Geliştirmesi ve Üretimi,
  • Alt Yapı Yazılımlarının Geliştirmesi,
  • Otomatik Hedef Takip ve Tespit Sistemi Geliştirilmesi,
  • Elektronik Harp Sistemi Veri Tabanı Yazılımı Geliştirilmesi,
  • ARMERKOM sorumluluğunda yürütülen yazılım ve donanım geliştirme faaliyetlerine destek verilmesi

Elektronik Harp Sistemi Veri Tabanı Yazılımı Geliştirilmesi iş paketi İLTAREN tarafından yapılmıştır. GENESİS projesi milli savaş gemimizin geliştirildiği MİLGEM Projesine giden yolda çok önemli bir adım olmuştur.

Gümrük Kapıları Güvenlik Sistemleri (GÜMSİS) Projesi (2001-2004)

GÜMSİS Projesi T.C. Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı ile TÜBİTAK MAM arasında 2001 yılında imzalanan protokol kapsamında yasa dışı eşya, araç ve insan trafiğiyle mücadele etmek amacıyla hayata geçirildi.

Proje kapsamında Kontrol Merkezi, Araç Takip Sistemi, Plaka Okuma Sistemi, Kapalı Devre Televizyon Sistemi, Ağ Güvenliği, Mobil/Sabit Tarama Sistemleri ve Sistem Tümleştirme iş paketleri gerçekleştirilmiştir.

Söz konusu sistemler başta Kapıkule, İpsala, Sarp, Gürbulak, Dilucu, Cilvegözü ve Habur olmak üzere birçok gümrük kapısında devreye alındı. Sistemlerin devreye alınması ile büyük miktarda kaçakçılık olayı ortaya çıkarıldı. Avrupa Birliğinin 2006 yılı Türkiye İlerleme Raporunda GÜMSİS Projesinden övgü ile bahsedildi.

AR-GE 2001 Projesi (2002-2004)

SSM tarafından desteklenen AR-GE 2001 Projesi; hava aracı aviyonik sistemlerinin tek merkezden yönetilmesi için tamamen milli imkanlar ile görev bilgisayarı geliştirilmesi ve aviyonik sistem entegrasyonu gerçekleştirilmesi amacıyla Türkiye’de başlatılan ilk proje oldu. Bu proje ile hava platformlarındaki haberleşme, seyrüsefer, hedef tespit-teşhis, dost düşman tanıma sistemleri ve platform verileri tümleştirilerek iş yükü en aza indirilen pilota, etkin komuta ve kontrolü sağlayacak teknolojik imkanlar kazandırıldı. Proje kapsamında yazılım tasarımı, Sistem Entegrasyon Laboratuvarı tasarımı ve belirli kartların tasarımı tamamen özgün olarak gerçekleştirildi.

Modern Mayın Tespit Sitemleri (MMTS) Projesi (2003-2006)

MSB ARGE ile imzalanan sözleşme kapsamında başlatılan MMTS projesinde, GPR ve EMI  algılayıcılarını içeren Elde Taşınabilir Mayın Tespit Sistemi (ETMTS-1) üretim prototipi ile Mayın Koku Sensörü (MKS) (MAM Malzeme Enstitüsü) araştırma prototipleri geliştirildi. ETMTS-1 sistemi dünyadaki mayın tespitine yönelik plastik ve metal mayınları algılamayı sağlayan iki algılayıcılı birkaç sistemden birisi oldu. Bunun yanında, ülkemizde ilk defa iki sensörün füzyonu ile gömülü cisimlerin teşhisinin yapılması çalışmaları da bu proje kapsamında gerçekleştirildi. Proje ve ekibi TÜBİTAK MAM Başarı Ödülüne layık görüldü.

Komuta, Kontrol, Muhabere, Bilgisayar, İstihbarat, Gözetleme ve Keşif Faaliyetleri Modelleme ve Simülasyon Sistemi Projesi (2003-2006)

Proje kapsamında, düşmanı uzun mesafelerden izlemek, düşman faaliyetleri hakkında erken ikaz-ihbar sağlamak ve istihbarat elde etmek, müşterek resmi gerçek veya gerçeğe yakın zamanlı oluşturmak ve kullanıcılara eş zamanlı olarak ulaştırmak amacıyla kullanılan Komuta, Kontrol, Muhabere, Bilgisayar, İstihbarat, Gözetleme ve Keşif sistemleri simülasyonunun gerçekleştirilebilmesi için bir sistem modellendi.

Kısaca C4ISR (Command, Control, Communications, Computers, Intelligence, Surveillance, Reconnaissance) adıyla tanımlanan proje çalışmaları sonunda ortaya koyulan simülasyon altyapısı, her türlü modelleme ve simülasyon sisteminin geliştirilmesine olanak sağladı.

AR-GE 2004 Projesi (2004-2006)

AR-GE 2001 Projesi ile alt yapısı hazırlanarak belirli bir seviyeye getirilen bu çalışma, AR-GE 2004 Projesi ile sürdürülerek, ATAK helikopterlerinin aviyonik entegrasyonunun milli imkanlarla ülkemizde gerçekleştirilmesinin yolunu açtı. Proje; ASELSAN, TÜBİTAK MAM ve TAI firmalarının oluşturduğu ASMATA konsorsiyumu işbirliği ile başlatıldı. BTE tarafından geliştirilen görev bilgisayarının ATAK helikopter Projesi’ne temel oluşturmak üzere, silah sistemleri eklenerek genişletilen konfigürasyon ile AH-1S helikopterine entegrasyonu sağlandı. Görev bilgisayarı yazılımı, güvenlik yönünden ancak bazı kritik sistemlerin sağladığı RTCA-DO-178B standardına uygun olarak geliştirdi.

Eğitim Amaçlı Uçak Üzeri Gömülü Benzetim Sistemi Ağı (NetWaSiF) Projesi (2005-2009)

Avrupa Savunma Ajansı (EDA) tarafından desteklenen projede Almanya, İtalya, Portekiz ve Türkiye yer almıştır. WaSiF Projesinin devamı niteliğinde olan NetWaSiF Projesi kapsamında dünyada birden fazla avcı uçağının dağıtık simülasyon ortamında birlikte savaşmalarını sağlayan ilk uçan simülatör filosu BTE’nin katılımı ile gerçekleştirildi. Geliştirilen sistemde uçaklar kendi üzerlerindeki simülatörlere ait verileri data-link üzerinden birbirlerine ve görev kontrol merkezine aktarabilmektedir. Yerdeki görev kontrol merkezi de, yukarıda koşumu gerçekleşen senaryoyu gerçek zamanlı olarak izlemekte ve gerektiğinde müdahalede bulunabilmektedir.

Elde Taşınabilir Mayın Tespit Sistemi -2 (ETMTS-2) (2008-2010)

MMTS projesinin başarıyla tamamlanmasından sonra kullanıcılardan gelen ihtiyaçlar göz önüne alarak ETMTS-2 ürünü geliştirildi. Güç tüketimi, ağırlık ve ergonomisi iyileştirilen sistemin başta TSK olmak üzere yurtiçi ve yurtdışı paydaşlara teslimatları yapıldı. ETMTS-2 projesi ve ekibi TÜBİTAK MAM Teşvik Ödülüne layık görüldü.

Sonrasında ETMTS-2 sisteminin kullanım konsepti bakımından güncellenmiş hali olan ETMTS-3 sistemi geliştirilip, başta TSK olmak üzere diğer emniyet birimlerinin envanterine sunuldu. 

ETMTS sistemleri yurt dışındaki NATO çalışma gruplarının testlerine katıldı ve beğeni kazandı.

Mayın Tespit Sistemleri projelerinin yeni dönem açılımları kapsamında 2019 yılında üzerinde sadece EMI sensörü bulunan hafif ve ergonomik yapıdaki OZAN Katlanabilir Metal Dedektörünün özgün olarak geliştirilmesi ve TSK’da yaygın biçimde kullanıma girmesi sağlandı.

Yapılan bu çalışmalar halen araca/robota takılı dizi algılayıcılı EMI ve dizi algılayıcılı GPR sistemlerine doğru evrilerek hızla devam etmektedir. Askeri standartlara uygun biçimde geliştirilen tüm mayın tespit sistemleri TSK başta olmak üzere halen yurt içi ve yurtdışındaki paydaşlar tarafından kullanılmaktadır.